Sikorskiego 15  (95) 749 16 57   kancelaria@parafiapszczew.pl A A A  
Parafia pw. Św. Marii Magdaleny w Pszczewie
Diecezja zielonogórsko-gorzowska

Pszczew - miasto biskupie

Historia Pszczewa od pierwszej udokumentowanej wzmianki historycznej, aż do roku 1793 związana była z przynależnością do biskupstwa poznańskiego. Pszczew jako miasto otrzymał właśnie z rąk ks. biskupa Andrzeja z Bnina w początkach XV wieku herb, który zachował do dzisiaj. Znak ten ukazuje bardzo wyraźnie przynależność miejscowości do biskupów, gdyż na czerwonym tle umieszczone są w złotym kolorze oznaki godności biskupiej; mitra i pastorał. W dolnej części znajduje się złota łódź - symbol przeniesiony z herbu "łodzią" -nadanym również przez biskupa z Poznania. Herb jest nadal symbolem Pszczewa, pomimo iż Pszczew obecnie nie ma praw miejskich.

Dwór biskupi
W 1298r. utworzono w Pszczewie archidiakonat, jako jeden z czterech archidiakonatów w archidiecezji poznańskiej. Pałac biskupi usytuowano na niewielkim wzniesieniu z pięknym widokiem na jeziora. Przy pałacu znajdowały się okazałe drzewa parkowe. Pałac był siedzibą archidiakonatu. W pewnych okresach czasu zamieszkiwali tu biskupi i zarządcy archidiakonatu, którzy pełnili funkcje w kościelnej administracji. Po drugim rozbiorze Polski w 1793r pałac, zabudowania gospodarcze, majątki, lasy i jeziora należące do archidiakonatu zostały przejęte przez Państwo Pruskie. Rząd pruski przekazał majątek kościelny zasłużonemu wojskowemu - księciu Hohenlohe-Ingelfingen jako nagrodę. Książe sprzedał wszystkie otrzymane dobra biskupie baronowi Htllcr Gaertringen. Wówczas w pałacu przeprowadzono remont zmieniając nazwę pałacu na zamek. Jednak dotychczasowa zabudowa wnętrz została zachowana. Po drugiej wojnie światowej w pałacu zlokalizowano biura Państwowego Gospodarstwa Rolnego. Dlatego całą lewą stronę budynku od wejścia przebudowano na pokoje biurowe. Nienaruszona została duża sień -kaplica (w której urządzono świetlicę), a także cała prawa strona pałacu (od frontu), gdzie były pokoje mieszkalne dla biskupa i jego gości. Zabudowania folwarczne wchodzące w skład zespołu pałacowego pochodzą z XIX wieku, zbudowali je nowi właściciele niemieccy.


Góra Ślimacza

Na północ od zabudowań plebani usytuowana jest góra ślimacza. Jest to kopiec usypany z piasku i obłożony 30 cm warstwą gliny. Góra u podstawy ma 120 m obwodu, obwód wierzchołka ma 30 m, a wysokość góry wynosi 20 m. Wysokość góry na skutek erozji stale się obniża. Jedna z hipotez powstania kopca mówi, że został on usypany przez Szwedów. Tę hipotezę zdaje się potwierdzać zapis w księgach kościelnych z 1631r. Oto treść zapisu; "Gustavus II Adolfus z wojskiem najechał spod Frankfurtu, tam stanął i jedna część pod wodzem nadeszła 16 maja, spalili kościół, plebanię, plebana i cale miasto. Księgi zgorzały i fosy głęboki e wykopał i między jeziorami i górę wysoką usypali. Z Pszczewa heretycy poszli przez Trzciel do Lipska". Z zapisu w kronice kościelnej można przypuszczać, że wykopana fosa połączyła jezioro Miejskie z jeziorem Zamielno, które istniało na zachód od Jeziora Miejskiego. W ten sposób usypana góra miała doskonałą naturalną ochronę przed wrogiem ze wschodu, północy i zachodu. Inny zapis z wizytacji parafii przez biskupów poznańskich z 1784r. wymienia grodzisko stożkowe jako górę obok rezydencji (plebani), po lewej stronie obsadzone drzewami jarzębowymi. Dopiero szczegółowe badania archeologów mogą dać jednoznaczna odpowiedź z jakiego okresu ta góra pochodzi. W tym miejscu jest piękny punkt widokowy z panoramą Pszczewa.


Plebania

W najbardziej urokliwym miejscu, w centrum miejscowości, znajduje się park z pięknym drzewostanem. Na niewielkim wzgórzu malowniczo położona jest plebania. Otoczona od wschodniej strony jeziorem Miejskim, a po przeciwnej stronie usytuowany jest kościół. Niezapomnianych wrażeń dostarcza spacer po tym terenie i zatrzymanie się wśród drzew, śpiewających ptaków i powiewu wiatru znad jeziora.

Bryła plebani pochodzi prawdopodobnie jak kościół z pierwszej polowy XVII wieku. W XIX wieku dobudowano łącznik do budynków gospodarczych. Do czasu rozbiorów była siedzibą miejscowych proboszczów, później pełniła rolę letniej rezydencji biskupów poznańskich. Obecnie zamieszkiwana Jest przez księży rzymsko-katolickich, Przy plebani znajduje się dziewiętnastowieczny budynek gospodarczy z pomieszczeniem na powozy i stajnią, która przerobiona została na mieszkanie. W parku przed plebania na uwagę zasługuje stara lipa, prawnie uznana jako pomnik przyrody liczący około 400 lat. Na plebani znajdują się księgi kościelne oraz kronika od 1631r., czyli od czasów ostatniego pożaru, który strawił plebanię i księgi metrykalne.


Zwiedzanie

Wchodząc głównymi drzwiami po prawej stronie kościoła za chórem są drzwi prowadzące do sześciokątnej kaplicy - kruchty - bocznego wejścia, w której znajduje się tablica pamiątkowa poświęcona pamięci poległych na wojnie 1914-1918, a pochodzącymi z Pszczewa. Pierwotnie napis na tablicy był w języku niemieckim. Nad drzwiami wisi piękny obraz z XIV wieku "Matka Boża wśród aniołów", który znajdował się w ołtarzu głównym, w pierwszej bryle kościoła. Po prawej stronie świątyni znajduje się boczny ołtarz ku czci św. Jana Nepomucena zbudowany w 1897r.

Dalej osiemnastowieczna ambona, na której widzimy płaskorzeźby przedstawiające czterech ewangelistów. Nad amboną jest postać wyrzeźbiona w drewnie. Mijamy kute drzwi z żelaza z XIX wieku prowadzące do zakrystii. Zakrystia zachowała do dziś sklepienie krzyżowo-żebrowe, na którym zachowane są widoczne fragmentarycznie freski z XVII wieku pokryte w większości współczesną polichromią. Stajemy przed prezbiterium dobudowanym do bryły kościoła w latach 1894-1897.

Wielki ołtarz barokowy (przed soborowy), zakupiony przez proboszcza Enna w 1896r. Pierwotnie umieszczony był półtora metra od ściany i posiadał obejście. W latach sześćdziesiątych XX wieku został przystawiony do ściany, pomalowany farbą olejną, imitującą marmur oraz pozbawiony nasady drewnianej rzeźbionej z dębu. Obecnie fragmenty tej nasady umieszczone są na ołtarzu soborowym i ambonie. 

W głównym ołtarzu umieszczono obraz św. Marii Magdaleny Pokutnicy, patronki kościoła (pochodzący z polowy XVIII wieku). W pierwotnym zamierzeniu obraz był malowidłem pokojowym. Malowany farbą olejną na płótnie (szkoła włoska). Poniżej znajduje się współczesna kopia obrazu Matki Bożej Rokitniańskiej, gdyż znajdujący się wcześniej jeszcze w 1900r. umieszczony przez ks. Enna obraz Matki Bożej Rokitniańskiej pochodzący z XVI wieku (ze skasowanego klasztoru Cystersów w Bledzewie) został skradziony. W ołtarzu umieszczono figury św. Piotra i Pawła. Obok w kolorowej polichromii dziewiętnastowieczne figury z drewna Św. Wawrzyńca i św. Franciszka.

prezbiterium znajdują, się rzeźbione w dębie dziewiętnastowieczne stalle. Dwa witraże z XIX wieku przedstawiają Najświętsze Serce Pana Jezusa i Niepokalane Serce Maryi. Przed prezbiterium po lewej stronie znajduje się miedziana chrzcielnica z XVIII wieku z płaskorzeźba przedstawiającą chrzest Pana Jezusa w Jordanie.

Drugą, mniejszą nawę kościoła stanowi kaplica Św. Krzyża zbudowana w latach 1894-1896. W kaplicy jest okazały ołtarz ku czci Św. Krzyża z 1896r. - dar ks. Enna. W centralnej części ołtarza znajdują się figury: Matki Bożej i św. Jana oraz Dzieciątka Praskiego z XIX wieku. Wcześniej przed kaplicą Sw. Krzyża jest ołtarz Matki Bożej Śnieżnej z XVII wieku. Obraz posiadał srebrne sukienki ufundowane przez mieszkańca Szarcza, które zostały skradzione w 1945r.

We wnętrzu kościoła warto zwrócić uwagę na stacje drogi krzyżowej wykonane z masy mozaikowej, pochodzące z 1698r. Na chórze znajdują się 21 głosowe organy z końca XIX wieku. W kościele zachowały się cenne XVIII - XIX wieczne szaty i przedmioty liturgiczne. Zachowały się także księgi metrykalne od 1631r.

W 1793r. po drugim rozbiorze Polski Pszczew znalazł się w zaborze pruskim. Sytuacja Polaków, a szczególnie Kościoła Rzymsko-katolickiego stała się bardzo trudna. Państwo Pruskie przejęło (czytaj ukradło w majestacie prawa) większość dóbr kościelnych, bo Kościół stanowił ostoję obrony języka ojczystego i polskości. Księża polscy (ks. Piotr Wawrzyniak i ks. Władysław Enn - proboszcz pszczewski) współtworzyli Polski Bank Ludowy (jego filia - Kasa Spółdzielcza istniała w Pszczewie do 1939 r) oraz opiekowali się Katolickim Towarzystwem Robotniczym założonym w 1901 r. (istniało również w Pszczewie do 1939 r.) Po śmierci ks. Ludwika Dudkowskicgo w 1875r. Pszczew do 1886r. nie ma proboszcza. Kościół i plebania popadają w ruinę. Dopiero ksiądz prałat Władysław Enn proboszcz pszczewski (26 XII 1845 - 24 XI 1908 r.) przyczynia się do rozbudowy kościoła, plebani i innych budynków kościelnych. W 1910r. liczba Polaków w parafii w Pszczewie wynosiła 3000 osób,, zaś Niemców było 2500. Jednak coraz wyraźniej Niemcy wysuwają żądania zmiany języka w liturgii. Od 1876r. na żądanie Niemców do parafii przychodzi drugi wikariusz, który odprawia obrzędy liturgiczne w języku niemieckim. W 1920r. Pszczew rozstaje się na zawsze z archidiecezją poznańską i traci jakąkolwiek zależność. Następuje zmniejszenie terytorium parafii o wsie: Stoki, Silna, Swiechocin i Łowyń. Pszczew zostaje przyłączony do administracji kościelnej w Tucznie aż do roku 1945. W liturgii i życiu parafii dominuje język niemiecki, choć liczba Polaków jest zawsze wyższa niż Niemców. W 1945r. zostaje utworzona administracja apostolska w Gorzowie, do której wcielona zostaje parafia w Pszczewie. Pierwszym proboszczem mianowano Polaka, ks. Władysława Dubaniowskiego. Po ostatniej reorganizacji administracji kościelnej w 1992r. parafia pszczewska należy do Diecezji Zielonogórsko-Gorzowskiej z siedzibą w Zielonej Górze.


Kościół

Najstarszy dokument wspominający Pszczew pochodzi z 1259 r.i brzmi następująco: "Boleslaus rx Polonial mieszkańcom wsi św. Wojciech koło Międzyrzecza nadaje swobody- jakie posiadają villa et homines episcopi de Pozew". 31 stycznia 1298 r. biskup poznański Andrzej Szymonowicz ustanowił przy kościele w Pszczewie archidiakonat. Proboszcz pszczewski jako archidiakon miał pod swoją władzą 60 parafii. Jeszcze przed ustanowieniem archidiakonatu w Pszczewie proboszczami byli biskupi. Świadczy o tym dokument biskupa Mikołaja wydany w 1276 r. na dworze biskupim w Pszczewie o przywileju dla klasztoru w Paradyzu. Prawdopodobnie pierwszy dwór biskupi znajdował się na grodzisku w pobliżu plebani. W 1350 r., wg zachowanych dokumentów, Pszczew był wymieniany jako villa (wieś), ale już w spisach dochodów grodzkich z roku 1412 mieszkańcy Pszczewa nazywani są oppidami (mieszczanami). W przewodniku turystycznym Międzychodu jego autor podaje datę przyznania praw miejskich dla Pszczewa rok 1364.

Według legendy, która przetrwała do roku 1704, św. Wojciech idąc na Prusy miał się zatrzymać w Pszczewie, nawrócić część mieszkańców na wiarę chrześcijańską i ufundować kaplicę na wzgórzu. W ziemię koło kaplicy św. Wojciech włożył kij, z którego wyrosła lipa zwana świętą lipą, (zaznaczana na mapach wojskowych) - drzewo połamała burza w 1875r. Na miejscu kaplicy postawiono figurę św. Wojciecha, która stoi do dziś. 

W roku 1446 biskup poznański Andrzej z Bnina Opaliński ufundował na niewielkim wzniesieniu kościół pw. św. Marii Magdaleny. Pożar w I505 r. strawił całe miasto i drewniany kościół. W 1631 r. Pszczew został całkowicie splądrowany i spalony przez wojska szwedzkie. Plebanię i proboszcza żywcem spalono. Budowa nowego kościoła, plebani i dworu biskupiego trwała do 1654 r. Nowe budynki były murowane z cegły i kryte gontem. Budowie patronował bp Andrzej Szołdrski, który stale mieszkał w Pszczewie. Nowy kościół parafialny został konsekrowany przez biskupa Floriana księcia Czartoryskiego w 1657 r. 

Obecna bryła kościoła to realizacja wieloetapowa. Najstarsza część powstała w latach 1632-1654. Kolejna przebudowa trwała w latach 1781-1784. Ostatnia przebudowa i powiększenie bryły kościoła trwała w latach 1894-1896 (proboszczem był wtedy patriota polski ks. prałat Władysław Enn). Wtedy nadano bryle kościoła charakter późnorenesansowy z pewnymi elementami baroku. Powstały dwa rzuty, dwa nowe szczyty: nad zakrystią i od strony zachodniej, nad nową kaplicą Świętego Krzyża. Kalenice nad zakrystią i nad dobudówką od strony zachodniej, dowiązane zostały do kalenicy głównej. Znacznej zmianie uległa bryła wieży. W przyziemiu wieża poszerzona została do szerokości świątyni, obudowana i wchłonięta w bryłę kościoła. Wieża otrzymała pełną elewację południową, rozczłonkowaną pilastrami na trzy osie, z których główną część stanowi barokowy portal. Wyżej otrzymała półokrągło zakończone okna. Dachy kościoła przysłonięte zostały prostymi uszakami. Samą wieżę ukształtowano od nowa. Nadbudowana została górna kondygnacja, rozczłonkowana trzema otworami (duże blendy), rozdzielonymi pilastrami. Zakończona została mocno profilowanym gzymsem. Nad tą partią umieszczono ośmioboczny bęben, na którym oparto barokowe hełmy. W 1898 r. umieszczono na niej nowy zegar. Przy zachodnim ramieniu transeptu dobudowano wielką kruchtę, która stanowiła drugie wejście do kościoła. Stara zakrystia poza zmianą dachów i szczytów otrzymała wejście od strony północno-wschodniej i duże otwory okienne (zakończone półokrągło) w pierwszej kondygnacji. Zlikwidowane zostały okna umieszczone poprzednio w północnej elewacji. Wszystkie pilastry umieszczone na parterze otrzymały wysokie bazy. Znacznej zmianie uległa kaplica św. Krzyża oparta na rzucie wieloboku z dość płaską kopułą. Otrzymała duże otwory ujęte w pilastry. Po ostatniej przebudowie bryły kościoła w latach 1894-1896 zmieniło wnętrze kościoła. Przebudowano i powiększono chór oraz zakupiono nowe organy.

Korzystanie z niniejszej witryny oznacza zgodę na wykorzystywanie plików cookies. Zmiany warunków przechowywania lub uzyskiwania dostępu do plików cookies można dokonać w każdym czasie. Polityka Prywatności    Informacje o cookies

ROZUMIEM